شغل چوپانی ازمشاغل پررمز-رازیست که درجوامع کمتربه مورد توجه قرارمی گیردو تنها کسانی بررموزآن آگاهند که قدم دراین راه گذاشته ولباس کرامت براساس لیاقت و یافته های خودپوشیده اند. کم نیستند انسان های والایی که هماندد تعداد کثیری از انبیاء نایل به دریافت لباس کرامت از این شغل شده اند.

ادامه

پیامبرانی همچون ابراهیم، ایوب، یعقوب،شعیب،موسی وغیره از آن جمله اند. درقرآن به ساده ترین ابزار چوپانی( عصا یا دگنک) اشاره وآنرا تگیه گاه موسی(ع)، شکافنده دریا و سنگ، باطل کننده سحرو ابزاردفاعی وکنترل گوسفندان، همراه موسی دروادی مقدس ومعجزات می شناساند.(به سوره هایقصص،شعرا،بقره ، طه......).همین ابزار در دست سایرین ابزار دفاعی ، ورزشی وراهنمای روشندلان می گردد.

سخن از چوپان است و تاریخ آن ، باستنادتاریخ قرانی میتوان هابیل را به عنوان اولین چوپان معرفی کرد که نذرش قبول درگاه خداوندی قرار می گیردو از جمله مشاغل ارزشمندی که اساس پیامبری خیلی از انبیا قرار داده میشود.

مصطفی فرمود خود، که هر نبی***کرد چوپانیش برنا ، یا صبی

بی‌شبانی کردن و آن امتحان***حق ندادش پیشوایی جهان ( مولانا دفتر ششیم)

تاریخ اساطیری چوپانی را از مشاغل دوره هوشنگ برمی شمارد، او بودکه توانست چهارپایان مفید به حال جامعه را رام و نگهداری آنها را بنا بگذارد.

جدا کردگاووخروگوسفند***بورزآوریدآنچه بُد سودمند.

ایفای نقش چوپانی نیازمند وجودعاطفه، آگاهی، نیرومندی، کاردانی، سخاوت ، نگاه عاشقانه و ساده ولی عمیق به وجود هستی می باشد و تمام این نیازها پایه گذار کرامت انسانی محسوب می گردند. به همین دلیل است که سخنوران، حماسه سرایان ،اسطوره سازان درطول تاریخ بویژه در فرهنگ ترکی درکلام وقلم خود، چوپان را به زیبایی ستوده وچوپان را به جایگاهای مرزبانی ، مشاور، عامل تحولات سیاسی، وزیر و فرمانروا رسانده اند.

که ساسان شبان و شبان زاده بود***نه بابک شبانی بدو داده بود.

ده ها شاعرعصرهای مختلف با نام چوپان اشعار خود را آراسته و اورا ستوده اندو برخی شایستگی یا ناشایستگی حاکمان را با چوپان لایق یا نالایق تشبیه سازی نموده اندوتعدادی نیز لطافت های روحی ، امانتداری و حکمت رااز آن چوپان دانسته اند. به آوردن دومورد ازصدها مورد بسنده می کنم.

چوپان دشت عشقم و نای غزل به لب***دارم غزال چشم سیه ،می چرانمت

یا

یک نوک پا به چاد چوپانیم بیا***گز دستچین لاله کنم تکیه گاه تو

سانکی چوبان یاییب فوزونی داغدا نی چالیر***رویا دوغور قوزی قولاغیندا،چوبان سسی( شهریار)

دکان کید برو جای دیگر بگشای***فروشی نیست در آنجا که من دکان دارم(پروین)

چوپانان علاوه برتبعیّت ازفرهنگ غالب جامعه ، دارای فرهنگ مستقلی هستند که مختص جامعه چوپانی به حساب می آیدکه متاسفانه تا به امروز کمتر به آن پرداخته شده است. از جمله آنها می توان به رفتار با گله ،رفتار با مهمان ، رفتار به با همدیگر، چگونگی دستیابی به اطلاعات جوی و زمینی، رفتار با طبیعت و..... غیره.می توان اشاره کرد که پرداختن به آنها در این فرصت ممکن نخواهد بود.

اشاره به نام جشن های رایج بین چوپانان می تواند علاقمندان رابه تحقیق در فرهنگ چوپانی سوق دهد. از جمله جشن های آنها می توان به جشن باد بره که ریشه از دوره ساسانیان دارد(هاشم رضی-کاهشماری و جشن های ایرانی)،جشن کوسا گلدی منتسب به زمان حضرت موسی ع و گاها به دوران حضرت ابراهیم ع ، قوچ قاتما، شیردوشان، دام شوران، پشم چینی ، قرق شکنی و ... غیره اشاره نمود.

همین قشر تلاشگر عرصه اقتصادی دارای مفاخری قدیمی و جدید نیز هستند که به اختصار اشاره می کنم:

1-چوپان نِگِل( نوگل) یابنده قران خطی با الطاف الهی از زیر بوته گل و ساخته شدن مسجدی بنام نوگل درهمان محل( بین سنندج و مریوان).

2-کلیسای یا نمازخانه چوپان درجلفا که عبدالعلی کارنگ براساس یافته هایش بنیانگذاری آنرا توسط چوپانان برای عبادتگاه می شناساند.

3-مقبره چوبان آتا در شهرستان کلاله استان گستان از یاران خالد نبی.

4-خان چوبان شاعر و حکیم (سید ابوالقاسم نباتی مشهور به مجنون شاه در اشتبین سیه رود.

5=چوبان داغی درروستای سامان شهرستان ساوه که شکل کوه همانند چوپانی سنگی با گله ای سنگی است و مورد حرمت مردم بومی.

6-پروفسور توفیق موسیوند همدانی (سرپرست تیم قلب مصنوعی انیستیتو اوتاوا) که سابقه چوپانی خود را با افتخار یاد می کند.

7- دکتر سیدناصر عمادی اهل قایم شهر فعال بشردوستانه درآفریقا و افغانستان که سابقه چوپانی خود رابا افتخار یاد می کند.

همین شغلی که عده ای بدون توجه به هنر مدیریت نهفته ذاتی آن ، نگاه مناسبی بر موضوع نداشته یا گاهی در سخنرانی های خود، به عامل توسعه اقتصادی شغل چوپانی اشاره می نمایند ولی به هنرمدیریتی این شغل هرگز نمی پردازند. لذا از باب یاد آوری به برشمردن کوتاه شاخه های مدیریتی چوپان اشاره می کنم و از پرداختن به احکام خاص چوپانان در فقه صرفنظر می کنم.

شناخت دقیق زمان حرکت اولیه گله از آغل به صحراو بر عکس

شناخت علوفه و آب های جاری و راکد و خواص . نفع و ضرر آنها

شناخت شرایط مختلف فصلی و انتخاب محل مناسب چریدن و خوابیدن گله

شناخت فنون کنترل دام در حالت های عادی و شرایط بحرانی (حوادث طبیعی)

شناخت فنون عبور گله از زمین های صاف، سنگلاخی و پرتگاهی

شناخت رفتارهای متفاوت گله و سگ های نگهبان پیش از حوادث و .قایع و تربیت آنها

شناخت فنون انتخاب سگ های محافظ سه گانه و قوچ یا بز پیشرو گله

شناخت بیماری های دامی و درمان سنتی، زمان تغذیه بره ها و شیر دوشی

شناخت زمان زایمان و مدیریت بره های زایمان شده همزمان

ودها شناخت دیگر

وطن اوغلو چوبان قارا***یای سورونی گؤی داغلارا

نور ساچیر آی، یاماج لارا***چال توتگین دبله گلسین

آزاد نغمه ، دبله گلسین

سورولری چوخات بسله***آی چیخاندا ائلی سسله

یوردوموزون قهرمانی***آذاد ائلین خان چوبانی

منبع: برگرفته ازجلد یک کتاب چرا چوپان نباشیم تالیف صادق کرم زاده-1395-نشر بامن